logo

Sakarya

align=rightalign=leftDünden Bugüne Adapazari

 

Adapazari, Samanli ve Keremali daglarinin kuzey eteklerinde, Eskisehir içlerinden çikip Ankara ve Bilecik topraklarindan geçtikten sonra Geyve Bogazi’ni asarak gelen Sakarya Nehri’nin asirlar boyunca olusturdugu bereketli ve genis bir ovanin ortasinda kurulmus geç dönem bir Osmanli sehridir. Adapazari, tarihi Ipek yolunun ve Osmanli’nin resmi Bagdat Devlet Yolu’nun hemen bitisiginde, Istanbul’dan Anadolu’ya geçisin kavsak noktasinda bulunmaktadir.

 

 

Yapilan kazilar ve bulgularin tarihi bilgilerle birlestirilmesinden de anlasildigi üzere; bölge M.Ö. 300 ile M.S. 395 yillari arasinda baskenti Nikomedya (Izmit) olan Bitinyalilarin hakimiyeti altinda kalmis, nitekim bölgenin ortasindan geçen nehir adini Bitinya Kraliçesi Sangarius’dan, Anadolu’ya geçisin kilit kapisi olan yerlesim adini Bitinya Krali’nin annesi Gekve’den almis bulunmaktadir. Kandira, Kaynarca, Kaymas, Hendek, Karapürçek ve Tarakli’da rastlanan bazi bulgularca da bölgenin miladin hemen öncesi ve sonrasinda Bitinyalilarin egemenliginde yasadigi kesinlesmektedir. Bölgede insa edilen Seyifler, Harmantepe, Tersiye, Pasalar, Çobankale, Mekece kaleleriyle, II. Justinyanus’un 562 yilinda Sakarya Nehri’nin üzerine yaptirdigi Besköprü’de göstermektedir ki Adapazari bölgesi, tarih boyunca medeniyetlerin kesisme noktasidir.

 

 

Bitinyalilardan M.S. 395 yilinda Dogu Roma Imparatorlugu’nun egemenligine giren bölgede, önemli bir bayindirlik hareketine girisilmis, adeta bir agaç denizi görünümündeki ovada, bugün sehir merkezindeki Tigcilar semtinde büyükçe bir köyün kuruldugu tespit edilmistir.

 

 

align=rightSögüt’te obasini kuran Ertugrul Gazi’nin torunlari, yavas yavas bölgeyi egemenligi altina alirken, Konuralp’in komutasinda 1326 yilinda Adapazari ve çevresi fethedilmis, bölgeyi Müslüman/Türk yerlesimine açmistir. Adapazari ve çevresindeki, örnegin Erenler, Özbek, Seyhler, Dedeler, Dodurga gibi yerlesim isimleri incelendiginde, bölgenin Horosan Erenleri tarafindan manen de fethedildigi gözlemlenmektedir.

 

 

Bugün de varliklarini koruyan Geyve Elvanbey Imarethanesi (1450), Kaynarca Seyh Muslihiddin Camii (1481), Geyve II. Beyazid Köprüsü (1495) ve Tarakli Yunus Pasa Camii (1517), bölgemizde Osmanli egemenliginin silinmez izleri olmayi sürdürmektedirler.

 

 

Osmanlilarca 1326 yilinda fethedilen Tigcilar Köyü, zamanla bölgenin cazip bir yerlesimi haline gelmis, Sakarya Nehri ve Çark Deresi arasindaki köy, zamanla Ada Karyesi (Adaköyü) adini almis, Tigcilara Semerciler, Çiracilar, Hasircilar, Papuççular semtlerinin de eklenmesiyle özellikle çevrenin “Pazar” ihtiyacini gideren Adapazari haline dönüsmüstür. Yerlesim, Osmanli belgelerinde 1563 yilinda karye (köy) statüsüyle geçerken, 1581 yilinda kadilik oldugunu, 1746’danahiye, 1837’de ilçe, 1868’de belediye oldugunu görüyoruz.

 

 

Verimli ve bereketli Akova üzerindeki yerlesim, Osmanlilar döneminde önceleri içerisinde ahsap Orhan Camii’ni de barindiran mütevazi bir köy, ardindan orta halli bir kasaba görünümü çiziyordu. Adapazari’nin imar ve bayindirlik tarihine göz atacak olursak, hayirsever Devoglu Mustafa’nin 1734 yilinda kurdugu Çark Adapazari’nin suya kavusurken, 1800-1816 yillarinda Adapazari Ayanligi yapan Kara Osman, sehre cami, okul, han ve hamam kazandirdiktan sonra, devletle uyusmazliga düserek idam edilmistir.

 

 

align=left1837’de ilçe olan Adapazari, 1868’de belediyelik olmus; ilk belediye baskanligina ise Mültezim (vergi toplayicisi) Zaguncu Ibrahim Bey getirilmistir. 1994, 1999 ve 2004 yerel seçimlerinde üst üste Adapazari Belediye Baskanligi’na seçilen Aziz Duran ise, 136 yillik belediyecilik tarihinin 46’nci belediye baskani ve seçilen ilk Büyüksehir Belediye baskanidir.2009 yerel seçimlerinde Sakarya halki tarafindan seçilen Zeki TOÇOGLU ikinci Sakarya Büyüksehir Belediye Baskani olarak görevine devam etmektedir.

 

 

1892-99 yillari arasinda Adapazari Kaymakamligi yapan Nüzhet Pasa, bugün Atatürk Bulvari denilen bölgede Gümrük Binasi, Belediye Kiraathanesi ve Oteli, Hükümet Konagi, Jandarma Kumandanligi binasi ve Hapishane, Belediye Binasi ve Itfaiye Binasi’yla Emniyet Amirligi binalari kazandirmis, sözü edilen kamu binalari, dönemin belediye baskani Ali Necdet Güven tarafindan 1958-60 yillarinda “bulvar açma” amaciyla yiktirilmistir. Bugünkü Çark Mesire bölgesinde, Nüzhet Pasa tarafindan 1892 yilinda Almanlara modern bir çark yaptirilarak sehrin içme ve kullanma suyu ihtiyaci giderilmis, 1899 yilinda Adapazari-Arifiye Demiryolu da hizmete sokulmustur. Ayni çark, Emin Muharrem Güner’in belediye baskanligi döneminde (1916-17) elden geçirilerek ciddi bir gelisime ugramistir. Diger yandan Bosna Hersek’ten Adapazari’na göçen ve 1902-1904 yillarinda Adapazari Belediye Baskanligi yapan Ibrahim Begoviç, bugünkü Vilayet Binasiyla Meserret Ishani arasindaki alanda 1950 yilina kadar Ibrahim Bey Parki adiyla anilan ve Adapazari’nin tek yesil alani olan parki halkin hizmetine açarak, sehir tarihinde silinmez izler birakmistir.

 

 

align=rightAdapazari’na bulvar, park, yesil alan ve cadde kazandirma baglaminda, Izzet Sükrü Enez, Gümrükönü’nde Atatürk Parki’ni ve Kömürpazari’nin orta bölümündeki Enez Parki’ni 1950’de, Ali Necdet Güven, Gümrükönü’ndeki kamu binalarini yikarak Atatürk Bulvari’ni 1960’da, General Sedat Kirtetepe, Semsiyeli Parki 1962’de kazandirmistir. Selahattin Gürdrama, Kömürpazari Parki’ni 1968’de açmis, ardindan Behçet Deryaoglu sehrin bütün cadde ve sokaklarini asfaltlamis, Ünal Ozan Kaaagaçdibi Parki’ni 1979’da, Sait Faik Parki’ni 1993’te halkin hizmetine açmistir. 1994-2009 yillari arasinda belediye baskanligi yapmis olan Aziz Duran’in baskanliginda ise basta Bosna Caddesi, Ahmet Yesevi Caddesi,Yenicami Bulvari, Serdivan Caddesi, Sabahattin Zaim Bulvari olmak üzere bir çok cadde açilmis ve Kentpark, Ormanpark gibi yeni park düzenlemeleri gerçeklestirilmistir.

 

 

Adapazari’nda dini tesisler baglaminda ilk cami Konuralp’in 1326’da bölgeyi fethinden sonra sehrin merkezi de ahsap bir Orhan Camii insa edilmis, Orta Camii 1760’da, Aga Camii 1790’da, Gubarizadelerin vakfi olarak Tozlu Camii 1837’de, betonarme Orhan Camii 1892’de insa edilmistir.

 

 

Adapazari egitim tarihindeki ilk kurum ise 1820 yilinda Kömürpazari’nda kurulan Sabihahanim Ilk Mektebi olup, onu Ali Bey Mektebi (daha sonra Rehber-i Terakki Mektebi), Adapazari Idadisi (lise ve ortaokulu) (1915), Mustafa Kemalpasa Mektebi (1019) ve Büyükgazi Ilk Mektebi (1925) ve Cumhuriyet Ilk Mektebi (1928) takip eder.
                   
1850’lerden itibaren ilçeye Rum ve Ermenilerin yerlesimi ve 1865’den itibaren Balkan ve Kafkaslardan gelen göçlerin etkisiyle XIX. Yüzyilin ikinci döneminde hizli gelisen bir ticaret merkezine dönüsen Adapazari’nda, Uzunçarsi’yla beraber onun etrafinda kurulan Tenekeciler, Kasaplar, Abacilar, Aynali Kavak, Bakircilar, Ayakkabicilar Çarsisi ticaretin kalbi durumuna geliyordu.

 

 

align=leftAdapazarili, 13 tüccarin bir araya gelerek 9 Mart 1913’te kurduklari Adapazari Islam Ticaret Bankasi (daha sonra Türk Ticaret Bankasi), Arapzade Sait Bey ve ortaklarinin 20 Nisan 1919’da kurduklari Adapazari Emniyet Bankasi, “Adapazari’nda ku</ti

 

DMCA.com Protection Status